Winter

Winter

De tuin in de winter zegt de leek maar ook vele doorwinterde tuinliefhebbers niets. In de winter is het koud en dus groeit er niets en daarom blijven mensen lekker binnen achter het haardvuur. Ze begeven zich slechts enkele keren buiten om de hongerige vogeltjes wat eten te geven of om enkele blokken hout naar binnen te sleuren om de openhaard van brandstof te voorzien.

Dat is echter buiten de tuinaannemer gerekend. Voor deze naarstige lieden, bezorgd om de fysieke conditie van hun tuinen, houdt het ploeteren in de tuin nooit op. In de plaats van met een dik boek, voor het knapperend haardvuur, de voeten ver voor zich uit, rustend op de salontafel lekker na te genieten van een vermoeiend maar geslaagd tuinseizoen, trekken zij goed ingeduffeld de tuin in om daar allerhande al dan niet noodzakelijke klussen te klaren.

Dit alles is een eenvoudige en niet voor de hand liggende taak voor een vakman, laat staan voor een leek.

Gelukkig kennen wij hier in West-Europa winters waarin het niet weken aan een stuk sneeuwt of vriest want dan zou dit artikel erg kort uitvallen. Bij dergelijk weer is er in de tuin erg weinig te verrichten. Een ander gegeven is dat er in onze streken schijnbaar geen vast afgelijnde seizoenen meer bestaan. In de volle astrologische zomer waant men zich soms in het putteke van de lente of herfst en laatst kregen wij medio oktober nog een nazomer met temperaturen die met moeite in juli of augustus werden gehaald.

Dit heeft tot gevolg dat de winteractiviteiten een verzameling van handelingen zijn die aansluiten met wat men de in late herfst en de vroege lente in de tuin kan doen. Wij gaan vooral oog hebben voor de bescherming van planten tegen de vorst en de moeilijkheden die kunnen optreden met de grote temperatuur- en vochtschommelingen die zich tijdens de wintermaanden kunnen voordoen.

De inlandse vaste planten stellen meestal geen problemen. Het zijn de planten die wij van den vreemde naar hier gesleurd hebben en die bij dergelijke wisselvallige weeromstandigheden binnen de kortste keren de duimen leggen. Ofwel gaan ze ten onder aan de te strenge vorst, ofwel leggen ze hun hoofd neer bij een te hoge luchtvochtigheid.

Snoeien

Het snoeien van bomen en stuiken gebeurt het best in het begin van de winter als het niet vriest. Maar in het begin van de herfst gaan wij het best op zoek naar dode takken in onze struiken en bomen. De bomen gaan op dit tijdstip langzaam in winterstop en er hangen nog genoeg bladeren aan de takken. De takken met bladeren zijn zeker niet dood.

Er zijn trouwens nog andere bomen en struiken die wij in de vroege herfst het best aan een snoeibeurt onderwerpen. De okkernotenboom is hiervan een voorbeeld. Deze stoere klepper snoeien wij voor 21 december. Indien wij later snoeien kan bij wat warm weer in februari de sapstroom in beweging komen en ontstaan er flinke bloedingen. Hetzelfde hebben wij met een berk, de acer en de druivelaar aan de hand.

Bij de druivelaar moeten wij vooral oppassen. Eens deze bloedt is er geen stelpen meer aan. Men snoeit een druivelaar ruim een centimeter boven de oog in want de stengel sterft altijd een stukje in. Binnendruif snoeien wij voor nieuwjaar.

Struiken
Bij de hortensia’s of hydrangea’s hebben wij twee soorten. De eerste soort (cfr Annabelle) mogen wij kort snoeien na de winter. Deze schieten dan uit en bloeien op het nieuwe hout. Door ze kort te snoeien voorkomt men dat de struik uit elkaar valt.

De andere soorten (macrofila) vormen in de zomer scheuten waarin de bloembotten zitten. Deze bevriezen gemakkelijk of rotten weg tijdens de winter of lente. Daarom planten wij deze struiken op een voor wind en vorst beschutte plaats. Het liefst groeit hij op een licht beschaduwde plek. Indien de struik toch open staat zetten wij er een rieten mat om die de struik voldoende beschermt. We laten zolang het kan deze bescherming aan de bovenkant open. Slechts bij vorst of sneeuw dekken wij het zaakje af en verwijderen dit zodra het weer beter wordt.

De struik met plastiekfolie inpakken is volledig uit de boze omdat de plant dan veel te vochtig staat en de bloembotten dan zeker zullen rotten.

Vele buxusfiguren in potten sneuvelen in de winter door gebrek aan water. Ondanks dat het regent dat onze oortjes dreigen af te vallen, blijft het in de potten erg droog. Dit geldt voor alle meestal niet winterharde groenblijvende potplanten zoals de laurier en de camelia.

De buxusfiguren kunnen ook bevriezen in hun pot. Houden wij de pot te nat dan vriest de pot stuk. Als een buxusplant te lang droog staat of de wortels zijn door en door bevroren stopt de groei en gaan de bladeren verkleuren en zelfs afvallen. Om dit te voorkomen planten wij de buxus gedurende de winter beter in volle grond in de tuin. Hier hoeven wij hem niet te begieten en de kans op bevriezing is nihil. Om deze operatie vlot te laten verlopen planten wij best onze buxusplanten in een pot met rechte wanden waarvan de basis kleiner is dan de top zodat wij de planten gemakkelijk kunnen uitnemen.

Wij potten de buxus terug op als de plant relatief in rust is. Dit is in het begin van de lente want in mei vormt hij nieuwe wortels en dit is niet de geschikte tijd om de plant in stress te brengen.

Dan hebben wij een aantal planten die van warmere streken geïmporteerd zijn en enkele graden vorst kunnen verdragen maar bij een strenge, langdurige vorst de duimen moeten leggen. Bij aankoop van die planten laten wij ons vaak vangen door publicaties die oorspronkelijk zijn bedoeld voor de Engelse of Franse markt. Zuid-Engeland ligt weliswaar op dezelfde hoogte als onze streken maar geniet van een uitzonderlijk mild zeeklimaat dat een haast tropische plantengroei toelaat. Hetzelfde geldt voor sommige streken van Frankrijk waar men heuse tropische wouden met verschillende bamboesoorten op industriële wijze kweekt.

Wij overlopen hier enkele van de meest voorkomende planten die al eens ten onrechte als wintervast worden aangeboden.

De eerste in de rij is de camelia. Deze ster van de tuinbeurzen wordt vaak als een winterharde plant aangeboden maar is dit in geen geval. Een matige vorst laat al de knoppen vallen en als het kwik gevoelig onder nul gaat is de struik zijn bladeren kwijt en is hij enkel nog goed om de composthoop te verrijken. Alleen op een plaats waar de koude niet kan toeslaan kan deze plant overleven. Dit kan bijvoorbeeld in een goed beschutte omgeving in de directe omgeving van een raam van een verwarmde kamer.

Een vijgenboom of ficus carica kan wel wat tegen de vorst maar in een strenge winter kan hij volledig afvriezen. Gelukkig herstelt deze plant zich meestal en gaan er vanuit de wortels weer nieuwe scheuten uitschieten. Om de vijgenboom tegen de koude te beschermen planten wij hem op een beschutte plaats (zuidenmuur, in een ommuurde tuin, uit de tocht). Het afdekken van de wortels of het omwikkelen met een rieten mat kan de schade eveneens aanzienlijk beperken.

De eucalyptus is eveneens een boom die niet geheel wintervast is. De soorten met de ronde bladeren zijn zeer gegeerd bij de bloemschik(st)(k)ers. Een boom die reeds jaren in de tuin staat kan in een winter totaal afvriezen en zelfs helemaal ten onder gaan. De wortels goed afdekken tegen de vorst kan voorkomen dat de wortels bevriezen zodat bij een strenge vorst enkel de bovengrondse delen verloren gaan.

De passieflora is eveneens een plant die jaren op een bepaalde plaats kan overleven tot een extra koude winter deze mediterrane plant fataal wordt.

Vaste planten

Heel wat mensen willen een piekfijne tuin. Bij de aanvang van de winter zijn ze geneigd om hun vaste planten of hetgeen ervan overblijft grondig te saneren. Dit mondt meestal uit tot het wegnemen van alle verdroogde takjes, afgestorven twijgen of verdroogde stengels.

Er zijn echter heel wat planten die in de winter met hun verdroogde stengels, zaaddozen of bloemschermen erg decoratieve elementen vormen in onze tuin. Een pol verdroogde graspluimen waarover een dikke laag sneeuw ligt is zeer mooi. De rijm op de verdroogde takken van een struik brengen een aparte sfeer in de tuin. Dan hebben wij het nog niet van berijmde, kunstige geweven spinnenwebben die tussen de dorre takken van de struiken en bomen hangen te pronken in de frisse morgenzon.

Dergelijke pittoreske taferelen mogen zeker in geen tuin ontbreken. Zij geven aan het geheel een heel bijzondere, open maar ook mysterieuze tint die onze nieuwsgierigheid opwekt en ons aanzet om in deze bizarre plek op zoek te gaan naar de verborgen kunstschatten van de natuur.

Er zijn natuurlijk ook planten die woekeren dat het geen aard heeft. De solidago of gulden roede, de vinca of maagdenpalm en nog van die kleppers ruimen wij best wel na een paar jaar op. Tijdens de herfst kunnen wij deze planten scheuren en enkele scheuten terug planten. Zo voorkomen wij dat ze onze tuin na enkele jaren volledig overwoekeren.

Bij de vaste planten zijn er ook een paar exemplaren die het moeilijk hebben om te overwinteren. De gunera is zo’n plant. Deze blikvanger van onze tuin is afkomstig uit het zuiden van Frankrijk en doet het uitstekend aan de rand van een vijvertje. Een strenge vorstperiode wordt haar fataal. Daarom moeten wij ze in de winter trachten te beschermen, hetgeen niet zo eenvoudig is.

Tot nieuwjaar valt het gewoonlijk mee. Wij hoeven dan alleen het hart van de plant waaruit de grote bladeren groeien af te dekken. Wij gebruiken hiervoor de grote bladeren van de plant zelf en daarrond leggen wij nog een dik tapijt van andere bladeren uit de tuin.

Na nieuwjaar dekken wij het geheel af met plastiek. Dit voorkomt dat de bladeren te vochtig worden en gaan rotten of te vast aan elkaar gaan klitten zodat ze hun isolerende effect verliezen.

De plastiek dient dus niet zozeer om het geheel te beschermen tegen de vorst maar om de bladeren droog te houden.

Op het eind van januari, bij een relatief warme periode, is de kans groot dat de gunera begint te groeien. Dan moeten we de dekking wegnemen en dit is vaak een vervelende opdracht.

Een isimo bak over de plant zetten en deze met bladeren en plastiek afdekken is een oplossing maar dit vormt een ideale overwinteringsplaats voor muizen, woelratten en andere zoogdiertjes die onze tuin bewonen. Dit systeem heeft echter tot gevolg dat de bladeren wit blijven en later gaan rotten. De plant krijgt wel nieuwe bladeren maar de eerste bladeren zijn de grootste.

Om de eerste bladeren te behouden moeten wij vanaf februari op vorstvrije dagen het dekmateriaal weghalen en als de vorst dreigt toe te slaan het geheel voor een nachtje weer afdekken.

De vuurpijl is ook een plant die vorstgevoelig is. Na enkele jaren is de plant echter zo uitgegroeid dat ze met haar eigen bladeren haar wortels tegen de vorst beschermt. In een zeer strenge winter kan echter een oude struik de duimen leggen en is afdekken de boodschap.

Pampagras is ook een plant die een strenge winter niet zal overleven als men ze niet tijdig beschermt.

Kuipplanten

De meeste kuipplanten halen wij voor de winter binnen. Er zijn wel enkele soorten die enkele graden vorst kunnen verdragen zoals de gewone keukenlaurier. Deze plant kan tot -7 C° verdragen. Wij laten hem dan zo lang mogelijk buiten staan en halen hem pas binnen als het serieus begint te vriezen. Hij hoeft dan niet in een serre te staan maar in een beschutte, vorstvrije plaats. Belangrijk is dat wij bladhoudende planten ook tijdens de winter blijven begieten want deze leven gewoon door.

De camelia kan men op dezelfde wijze behandelen.

De reden van het verwelken van de meeste bladhoudende heesters aan het eind van de winter ligt meestal aan uitdroging. In februari kan het nog flink vriezen. De grond, de wortels en bladeren bevriezen. Dit hindert de plant meestal niet maar de steeds sterker wordende zon ontdooit snel de bladeren. Deze vragen om vocht maar dit kunnen de bevroren wortels niet leveren en de plant droogt uit. Eerst gaan de bloemknoppen eraan en dan volgen de bladeren.

Als wij onze kuipplanten klaar maken om ze naar hun winterverblijf te brengen, moeten wij ze enkele maanden van te voren op deze ingreep voorbereiden. Wij moeten de planten dan eind augustus niet nodeloos meer in de groei jagen door hen nog extra veel meststoffen te geven. De jonge scheuten zijn vaak te zwak, worden ziek, gaan rotten en wij krijgen serieuze haarden van kommer en kwel.

In de herfst worden bij de meeste planten de bloemknoppen gevormd en rijpt het vruchthout af. Onze kuipplanten moeten wij de kans geven om hetzelfde te doen.

Bol- en knolgewassen

De zomerbloeiende knolgewassen zoals de gladiool, knolbegonia, eucomis, agapanthus, cana en dahliaknollen doen wij uit en gaan ze koel, niet te droog en vorstvrij bewaren. Best laten wij wat aarde tussen de knollen zitten, hierin blijft het vocht zitten en zo voorkomen wij een te sterke uitdroging.

De voorjaarsbloembollen hebben ook graag wat bescherming bij strenge vorst. Vooral de hyacinthen kunnen een bladerdek verdragen.

De vroege variëteiten van narcissen kunnen wij in een pot kweken en deze in een koude bak wat forceren zodat wij vroeg wat narcissen hebben om in bloemstukken te verwerken.

Groenten

Scarol of kropsla bevriest niet zo snel maar wordt tijdens de winter beschadigd door de regen. In een koude bak kunnen wij deze planten afschermen door er éénruiters over te leggen. Indien wij voor de winter nog enkel toonbare exemplaren van deze sla in de tuin hebben staan en wij beschikken over een koude bak dan maken wij eerst in de koude bak een gaatje in de grond, dan trekken wij de tuin in en steken met de spade de slaplant uit met een ruime klomp aarde. Met de plant en de klomp aarde op de spade gaan wij naar onze koude bak en deponeren het hele zootje in het reeds op voorhand gemaakt gaatje.

Probeer niet eerst de sla uit te doen en dan het gat te maken want daar komt alleen maar hommeles van.

Wij leggen de ramen over de plant maar maken de koude kas niet toe. Er moet genoeg lucht aan komen om rotting te voorkomen.

De mogelijkheden van een koude kas zijn haast onbegrensd en te veel onderschat.

Dekmaterialen

Plastiek houdt niet zozeer de koude weg van onze planten maar zorgt ervoor dat het zaakje droog blijft en beschermt de planten tegen de koude wind.

Rieten matten is een zeer goed dekmateriaal. Ze werden vroeger gebruikt om de éénruiters van de koude bak af te dekken.

Stekmateriaal

De winter is de tijd om stekmateriaal te verzamelen. Van een druivelaar nemen wij stekken voor nieuwjaar want dan zijn wij er zeker van dat de struik in rust is . De witte Van Der Laan is een zeer goede soort.

Stekken van stekelbessen kan men ook in de winter nemen, evenals tal van stekken van houtige sierstruiken.

Overwinteren in een serre

Het grote probleem in een serre zijn de grote temperatuurschommelingen. Vaak schommelt de temperatuur tussen de 10 en 50 °C en dat kunnen de meeste planten niet verdragen. Om de temperatuur wat constant te houden moeten wij ten gepaste tijden luchten.

Het grote probleem van onze winters zijn de grote temperatuurschommelingen. Door een te hoge temperatuur komen de planten in de groei. Daarop kan een vorstperiode volgen die het ontluikend groen doodt. Indien onze seizoenen standvastiger waren, vormde de overwintering van de planten veel minder problemen.

Noppenfolie vormt een extra bescherming voor de planten in de serre maar het vormt wel een probleem als er gelucht moet worden. Zeker als het niet vriest moet er gelucht worden om schimmelvorming te voorkomen.

Winterbedden

De winter is de geknipte periode om het tuinafval van onze tuin om te vormen tot waardevol organisch materiaal. Wij brengen voor de winter afgevallen bladeren, het grasmaaisel en het fijngemalen snoeihout onder de struiken aan en in de lente is dit door het microleven in de grond omgevormd tot compost.

Onkruidbestrijding

Alle onkruiden die nu nog de kop opsteken gaan wij steevast wegwerken. Het kleinste stukje onkruid dat blijft zitten groeit in de lente uit tot een onoverzichtelijke struik. Indien wij het niet weggeschoffeld krijgen, roeien wij het uit met Basta of iets dergelijk.

Vijver

De vorstgevoelige waterplanten halen wij uit de vijver en brengen ze naar een vorstvrije plaats. Sommige planten kunnen wij door de winter helpen door ze dieper in het water te zetten.

Als het vriest houden wij de vijver open met een luchtpomp of een bussel stro of riet.

bron : http://www.volkstuinen.be/leesvoer/andere/winter.htm

Comments are closed.